Toskanio

Toskanio (aŭ Toskanujo, itale Toscana /toskana/) estas regiono de centra Italio situanta inter la toskania-emilia Apenino kaj la Tirena Maro. Laŭ surfaco ĝi estas unu el la plej vastaj italaj regionoj, kun 22997 kvadrataj kilometroj kaj konsistas el 10 provincoj: Firenze /firence/ (Florenco, la regiona ĉefurbo) kaj (de norde suden) Pistoia /pistoja/, Prato, Massa-Carrara /mas:a kar:ara/, Lucca /luk:a/, Pisa /piza/, Livorno, Arezzo /arec:o/, Siena /sjena/, Grosseto /gros:eto/. La loĝantaro konsistas el ĉ. 3,5 milionoj.
Montetoj okupas du trionojn de la regiono, unu kvarono konsistas el montoj kaj nur unu dekono el ebenaĵoj accounting. Ne malproksime de la marbordo estas la sep toskaniaj insuloj, el kiuj la plej granda estas Elba.
Toskanio havas submediteranean moderan klimaton, kun pli oftaj pluvoj aŭtune kaj vintre kaj sekeco somera.
Etruskoj enloĝiĝis en la regiono ĉirkaŭ la jaro 1000 a. Kr. evoluigante propran riĉan kulturon. Ekde la 5-a ĝis la 3-a jc. a. Kr. la etruskaj urboj - kiuj estis ne unuigitaj sed memstare regataj - transiris sub la romian dominadon; la etruska lingvo iom post iom malaperis, kaj al ĝi supermetiĝis la latina. La imperiestro Aŭgusto faris el Toskanio la 7-an regionon de Italio. Post la falo de la Roma imperio kaj pluraj invadoj, post la jaro 1000 la diversaj urboj komencis havi fortan disvolviĝon ekonomian kaj komercan, rivalis kaj samsung np-q1u ofte militis inter si. Toskanio iom post iom estis unuigita fare de la Florenca Komunumo, kiu akiris dominadon super la aliaj urboj (escepte de Lucca). En 1437 la familio Medici /mediĉi/ akiris la regadon (Sinjorecon); Cosimo /kozimo/ la 1-a donis solidan bazon al la toskania ŝtato kaj en 1570 ricevis de la Papo la titolon de Grandduko. La familio Medici regis la Grandduk-landon ĝis 1737, kiam la regado transiris al la familio Lorena. Post la Napoleona periodo kaj la restaŭrado komenciĝis movadoj por liberala konstitucia regado kaj en 1848 toskanaj xbox 360 volontuloj partoprenis en la unua milito por itala sendependeco. Je la eksplodo de la dua milito por sendependeco (1859) la grandduko Leopoldo la 2-a definitive forlasis Toskanion kaj en 1860 referendumo decidis anekson de la regiono al Piemonto kaj do al la naskiĝanta ŝtato itala.
Toskanio estis la centro de la Renesanco. Artaj atestaĵoj troviĝas ne nur en Florenco sed ankaŭ en la aliaj urboj; mondkonataj estas ekzemple Siena kaj Pisa. Pri la etruska civilizo atestas precipe Volterra /volter:a/.
Toskanio allogas alilandanojn ne nur pro siaj artaĵoj, sed ankaŭ pro siaj pejzaĝoj, pro sia kampara civilizo kaj siaj manĝaĵoj kaj vinoj.
Fine ni memorigu ke en Toskanio evoluis la nuna itala literatura lingvo kaj ke ĝuste en Siena estas universitato por alilandanoj kiuj volas lerni la italan.